Gendtse Vehoale

Disse keer wat anders

Ien ‘t Gendts: Disse keer wat anders

In januari 1969 begon Piet Driessen (Peleron) met zijn eerste Gendtse krant
Bij de verschijning ervan kondigde hij aan dat er ook een rubriek Gendts dialect zou komen.
In het tweede nummer stond het volgende verhaal.

Twee taole ien Gendt door M.H. DINNISSEN

De redaksie van de. GENDTSE KRANT het mien gevroag, of ik zo af en toe wa zou wille schrieve over, en liefst ok ien 't Gendts.
Ik het toe gezeid: "Ja, da's bès. Want Gendts is bar mooi! Veul minse ien Gendt gebruke twee toale. Thuus, bi’j femilie, bi’j buurlui en mè nog veul andere minse proate ze Gendts. Mè minse, die gin Gendts kènne, ien of bute Gendt, proate ze Nederlands. Duk natuurlek mè d'n Gendts klörreke. Mar da's nie erg, want helemol volmak Nederlands mot nog uutgevonde worre.

Tege minse, die 't Gendts nie verstoan, hör je (behoor je) Nederlands te proate. Mar nie umdaj ow vur 't Gendts zou hoeve schame. Want dan deej da vur ow eigeleke moedertoal. Waj van ow moeder geleerd het, dor ma’j gerus gruts op zien. Natuurlijk is 't heel goed en heel nodig, da iemand 't "Algemeen Nederlands" goed leert en 't goed kan proate, lèze en schrieve. Als de uutdrukking Algemeen Beschaafd Nederlands ,,ABN" aster mee bedoel wörd: de toal vur minse van de Nederlandse "stam" vien ik 't bes. Mar ik vur mien zou liever zegge: "Algemeen Nederlands", afgekort "A.N.", of gewoonweg mar Nederlands. Natuurlijk niet Hollands want dan zouen 'r nie bi’j höre: "nege provincies ien Nederland, heel Vlaams België en nog inkele andere stukskes ien de weld. Ok ien de beide Hollanden gebruke ze nog allerlei dialekte, tot ien Amsterdam en den Haag toe.

 

De minse proate ok wel ‘s over "plat " Gendts. Van da woord hou ik ok nie. Tenminste nie, as ze 'r mè bedoele: onbeschaafd, lillek of zo wa. Ge kun ien 't Gendts zowel plat en onbeschaafd zien, mar da kan ok ien 't Nederlands en meschien nog wel méér. En dan dug (deugt) 't geen van beie. Het Gendts is ok nie lilleker dan Nederlands. 't Kan soms wel 's moijer zien. D'r zit duk méér klank ien, méér buging, méér melodie, méér afwisseling. Ik zal dor 's inkele veurbeelde van geve. As 'n poar grutmoeders (ze hiete nou oma's, en da's goed) bi’j 'n dochter of schondochter op visite komme, zou er wel es zo geprot kunne worre.


 "Och djèn djèn, wa hèj toch 'n lief kienje ien 't wiegske". Lao we 't es göëd bekie-ke. Ien 't Nederlands vertoald zou da zien: "Och meisje, meisje, wat heb je toch een lief kindje in 't wiegje". Laten we 't eens goed bekijken.
Volgens mien klink da harder, zit er minder muziek ien. Vergeliek mor es lief kindje = lief kienje, wiegje = wiegske, goed =goewd, bekijken = bekieke. De lange ie's van lief, wiegske en bekieke ien 't Gendts hemme meér klanken buging dan de korte ien 't Nederlands. Da's ok zo met de lange oe van goewd. Kienje klinkt minder hard dan kindje. Die lange ie's trekke de mond nor 'n glimlach. Astie grutmoeders deurproate zegge ze meschien: Wat 'n fien köpke hèddet, krek aster moeder. En mooie blauwe eugskes. Die zien van d'r voader. En 't spitse nuske liekt op ta van d'r brureke. Kiek ze het ok al kulekes ien de wengskes: Krieg 't ok tenjes ien 't munje?

Zeg zo'n proatje nou es ien 't Nederlands. Dan is er veul minder afwisseling ien de klanke. Vergeliek mar wer: "Wat 'n' fijn kopje heeft 't. Juist als haar moeder. En mooie blauwe oogjes, die zijn van haar vader.

En 't spitse neusje lijkt op dat van haar broertje Kijk ze heeft ook al kuiltjes in de wangetjes.
Krijgt 't ook al tandjes in het mondje? Ik wies hier alleen mar op de verkleinwoorden; kopje = köpke; oogjes = eugskes; neusje = nuske; broertje =
brureke; kuiltjes = kulekes; wangetjes = wengskes; tandjes = tènjes; mondje = munje. Ien dit opzicht is 't Gendts toch veul rieker dan 't Nederlands. Soms is de vertoaling van 't Gendts ien ‘t Nederlands nie meugelik. As te grutmoeders b.v. zoue zègge: “Kiek ze stèk ‘t tungske uut ‘t muleke”, dan kan dat tunkske wel umgezèt worre ien tongetje of tongske, maar muleke nie ien muiltje of muileke. Montje ien ‘t Nederlands het ien ‘t Gendts twee woorde: munje en muleke. Da is, meen ik één woord rieker en twee keer moier.
Ik hè now met de grutmoeders ‘t kienje nog nie helemol bekeke. Ze zullen ‘t misschien ok nog wel over de hörrekes (haartjes) en de orrekes (oortjes) en de vuutjes, de henjes (handjes) en ‘t duumke, de pölskes en de nègelkes, de ermkes en de beenjes, ‘t helske en ‘t buukske gehad hemme.
Misschien zien de grutmoeders nog niet uutgeprot.
Mar ik disse keer wel.



                                                   M.H. Dinnissen

Kring

Ganita Mare

Genealogie

Ien 't Gendts

Archeologie

Extra

© 2009 HKG